Wstęp
Żagiewka wielkopora (Neofavolus alveolaris) to interesujący gatunek grzybów należący do rodziny żagwiowatych (Polyporaceae). Po raz pierwszy opisany w 1815 roku przez Augustina Pyramusa de Candolle, zyskał nowe nazewnictwo naukowe dzięki badaniom K. Sotome i T. Hattori w 2013 roku. Pomimo tego, że jest znany na całym świecie, w Polsce zalicza się go do gatunków rzadkich i zagrożonych. W artykule przyjrzymy się bliżej tej fascynującej grzybowej formie, jej morfologii, występowaniu oraz zagrożeniom, przed którymi stoi.
Systematyka i nazewnictwo
Żagiewka wielkopora należy do rodzajów Neofavolus oraz rodziny Polyporaceae. Klasyfikacja tego grzyba obejmuje również szersze kategorie, takie jak Polyporales, Incertae sedis, Agaricomycetes, Agaricomycotina oraz Basidiomycota. Historia nazewnictwa tego gatunku jest dość złożona. Początkowo w 1815 roku nadano mu nazwę Merulius alveolaris. W ciągu lat zmieniała się jego klasyfikacja oraz nazwa polska, co miało wpływ na jego rozpoznawalność wśród mykologów i entuzjastów grzybów.
Warto zaznaczyć, że żagiewka wielkopora ma wiele synonimów, w tym Polyporellus alveolaris oraz Polyporus alveolaris. W 2003 roku Stanisław Domański zaproponował nazwę „żagiew morwowa”, która została zmieniona przez Władysława Wojewodę na „żagiew wielkopora”. Ostatecznie w 2021 roku Komisja ds. Polskiego Nazewnictwa Grzybów zarekomendowała aktualną nazwę – żagiewka wielkopora.
Morfologia
Owocnik
Owocnik żagiewki wielkoporej jest jednoroczny i zazwyczaj ma wyraźny trzon. Kapelusz może przybierać różne kształty – od okrągłego po nerkowaty – a jego średnica osiąga do 8 cm. W centralnej części kapelusz często jest lekko wybrzuszony lub zapadnięty. Z wiekiem owocnik staje się pofalowany i płatowaty, a brzeg kapelusza długo podwinięty. Górna powierzchnia owocnika jest filcowata i ma kolor blado czerwonawo-żółty, który z czasem zmienia się w odcienie kości słoniowej lub blado płowożółtej. Powierzchnia porów jest biała do jasnobrązowej oraz ma romboidalny kształt.
Oprócz opisanego kapelusza, warstwa rurek jest zrośnięta z kontekstem i może osiągać grubość do 5 mm. Kontekst sam w sobie ma barwę od kości słoniowej do jasnobrązowej, a jego struktura jest korkowata i cienka. Trzon owocnika, który może być środkowy lub boczny, przyjmuje płowożółty kolor i osiąga długość do 1 cm oraz grubość do 5 mm.
Cechy mikroskopowe
Cechy mikroskopowe żagiewki wielkoporej są równie interesujące jak jej morfologia makroskopowa. System strzępkowy tego grzyba jest dimityczny, co oznacza obecność dwóch typów strzępek: generatywnych i łącznikowych. Strzępki generatywne są szkliste w KOH, cienkościenne i rzadko rozgałęzione; ich szerokość wynosi od 2,5 do 4 µm. Z kolei strzępki łącznikowe są grubościenne i silnie rozgałęzione, osiągając szerokość od 3 do 7 µm.
Podstawki żagiewki mają maczugowaty kształt i zawierają cztery sterygmy. Ich rozmiary wahają się od 24 do 32 µm długości oraz od 7 do 9 µm szerokości. Bazydiospory są cylindryczne i mają rozmiary od 10 do 13(14,5) × 3,5–5 µm.
Występowanie i siedlisko
Żagiewka wielkopora występuje na wszystkich kontynentach poza Antarktydą i można ją spotkać głównie w cieplejszych krajach Europy. W Polsce jednak ten gatunek grzyba uznawany jest za rzadki i mniej dostępny dla mykologów amatorów oraz profesjonalistów. W badaniach przeprowadzonych przez Władysława Wojewodę w 2003 roku zidentyfikowano tylko cztery stanowiska tego grzyba w kraju.
Warto zauważyć, że występowanie żagiewki wielkoporej na terenach Polski nie zostało dokładnie zbadane pod względem zagrożeń czy rozprzestrzenienia. Jednakże internetowe atlasy grzybów wskazują na nowe stanowiska tego gatunku oraz jego obecność na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski, gdzie otrzymał status E – wymierającego i krytycznie zagrożonego.
Żagiewka wielkopora to nadrzewny grzyb saprotroficzny, co oznacza, że żywi się martwym drewnem drzew liściastych oraz krzewów liściastych. Można ją znaleźć na leżących na ziemi pniach oraz gałęziach, gdzie powoduje białą zgniliznę drewna.
Zagrożenia dla gatunku
Zagrożenia dla żagiewki wielkoporej mogą wynikać z różnych czynników środowiskowych oraz działalności człowieka. Zmiany klimatyczne wpływają na lokalizacje występowania tego gatunku oraz jego rozwój w ekosystemach leśnych. Ponadto wycinanie lasów liściastych oraz zmniejszenie powierzchni naturalnych siedlisk mogą prowadzić do dalszej degradacji populacji żagiewki.
Dodatkowo zmiany w gospodarce leśnej mogą wpływać na bioróżnorodność ekosystemu leśnego oraz ograniczać dostępność martwego drewna – kluczowego elementu dla życia tego grzyba. W związku z tym ochrona
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).