Wstęp
Grodzisko w Niesulicach to jedno z najciekawszych miejsc archeologicznych w Polsce, które oferuje wyjątkowe spojrzenie na życie dawnych Słowian. Położone na północno-wschodnim brzegu jeziora Niesłysz, w gminie Skąpe, w powiecie świebodzińskim, zachowało się w stosunkowo dobrym stanie od czasów średniowiecznych. To miejsce zasługuje na szczególną uwagę zarówno ze względu na swoje walory historyczne, jak i archeologiczne. Przez wieki grodzisko było świadkiem wielu wydarzeń i procesów społecznych, które miały istotne znaczenie dla rozwoju regionu oraz kultury Słowian.
Położenie grodziska
Grodzisko znajduje się na wzniesieniu o wysokości 93 m n.p.m., co zapewnia mu naturalną obronę i panoramiczny widok na okoliczne tereny. Z tego miejsca można dostrzec taflę jeziora Niesłysz, które leży 15 metrów niżej, na wysokości 78 m n.p.m. Otoczone potężnym wałem obronnym, grodzisko ma długość 180 metrów z północy na południe oraz 160 metrów ze wschodu na zachód. Wał od północy jest zdwojony dla lepszej ochrony przed ewentualnymi atakami. Jego kamienna konstrukcja przetrwała próbę czasu – osiąga wysokość 7–8 metrów i do dziś zachwyca swoją solidnością.
Cała powierzchnia grodziska wynosi około ćwierci hektara, a jego wymiary to 60 na 45 metrów. Obecnie teren jest porośnięty gęstym lasem bukowym, co sprawia, że miejsce to jest nie tylko interesujące z perspektywy historycznej, ale również malownicze pod względem przyrodniczym.
Historia grodziska
Pierwsze badania archeologiczne w Niesulicach przeprowadził W. Śmigielski w 1957 roku. W trakcie prac odkryto fragmenty ceramiki, co zapoczątkowało serię wykopalisk sondażowych zorganizowanych przez A. Kołodziejskiego i B. Kresa w 1960 roku. Kolejne prace prowadzono w latach 1961-1962, a wyniki badań pozwoliły na datowanie znalezisk na dwa okresy: VI–VII oraz XIV–XV wiek.
Badania wykazały, że grodzisko było zamieszkałe w dwóch głównych fazach: pierwsza z nich miała miejsce przed rokiem 950, a druga w XIII wieku. Wczesna faza (VI–VII wiek) sugeruje istnienie osady usytuowanej w naturalnie obronnym miejscu. Natomiast główny rozwój grodziska przypada na XII wiek, kiedy to usypano dodatkowe umocnienia, a następnie w XIII wieku zbudowano warownię otoczoną wysokim nasypem. Ta konstrukcja najprawdopodobniej funkcjonowała aż do XV wieku.
Znaleziska archeologiczne
W trakcie prowadzenia wykopalisk archeolodzy odkryli liczne przedmioty codziennego użytku oraz elementy związane z rzemiosłem metalowym. Do najważniejszych znalezisk zalicza się znaczną ilość ceramiki oraz elementy żelazne, takie jak bełty do kuszy czy narzędzia codziennego użytku. Szczególnie interesujący był zbiorowy pochówek odkryty podczas prac w 1961 roku. Zawierał on trzy szkielety z widocznymi śladami obrażeń, które mogły być rezultatem walki.
Dwa ze znalezionych szkieletów należały do osób dorosłych (w wieku 45–55 lat), natomiast trzeci był młodym człowiekiem (16–18 lat). Analiza ich kości ujawniała ślady pochodzące od mieczy oraz innych narzędzi bojowych, co sugeruje dramatyczne zakończenie życia tych ludzi podczas oblężenia lub walki. Ponadto odkryte nadpalone fragmenty wskazują na pożar budynków obronnych grodziska.
Religia i kultura dawnych Słowian
Odkrycia dokonane podczas badań archeologicznych rzucają światło nie tylko na aspekty militarne i socjalne życia dawnych mieszkańców Niesulic, ale także na ich wierzenia i praktyki religijne. W 2009 roku archeolodzy odkryli pozostałości mostu o długości 100 metrów i szerokości 4 metrów, który datowany jest na okres IX wieku. Uważa się, że prowadził on do wyspy znajdującej się na jeziorze Niesłysz, gdzie najprawdopodobniej znajdowała się mała świątynia lub miejsce kultu.
Most ten jest jednym z najstarszych znanych przykładów budowli inżynieryjnej na ziemiach polskich i może świadczyć o zaawansowanym poziomie umiejętności budowlanych Słowian w tym regionie. Miejsce kultu mogło pełnić istotną rolę w życiu religijnym mieszkańców grodziska i być miejscem spotkań oraz obrzędów związanych z ich wierzeniami.
Zakończenie
Grodzisko w Niesulicach to niezwykle ważny zabytek kultury materialnej dawnych Słowian, który dostarcza cennych informacji o ich życiu społecznym, militarnym i religijnym. Dzięki prowadzonym badaniom archeologicznym możemy lepiej zrozumieć historię tego miejsca oraz jego znaczenie dla rozwoju regionu lubuskiego. Zachowane wały obronne oraz liczne znaleziska świadczą o bogatej przeszłości grodziska i jego mieszkańców.
Miejsca takie jak Niesulice są nie tylko pomnikiem przeszłości, ale także inspiracją dla współczesnych pokoleń do dalszego badania historii oraz pielęgnowania pamięci o kulturze przodków. Grodzisko w Niesulicach stanowi doskonały przykład tego, jak archeologia może przyczynić się do odkrywania tajemnic przeszłości i jak ważne jest ich zachowanie dla przyszłych pokoleń.
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).